تاریخ : جمعه 24 آبان 1392 | 01:09 ب.ظ | نویسنده : مصطفی آغبلاغی تبریزی


شعر خوانی

از ماست که بر ماست

قالب شعر : قصیده

شاعر : ناصر خسرو

توجه :

این قصیده از شعر های نمادین است و عقاب نماد انسان‌های مغرور است که غرور و خود خواهی او، سبب نابودی‌اش شده است.

بیت 1 :

روزی ز سر سنگ، عقابی به هوا خاست             و اندر طلب طعمه، پر و بال بیاراست


معنی :

روزی عقابی از روی سنگی به آسمان پرید و خود را آماده شکار کرد.

لغت :

خاست : بلند شد / طعمه : شکار، صید / اندر : در

آرایه :

پر و بال و عقاب : مراعات نظیر / پر و بال بیاراست : کنایه از آماده‌ی پرواز شد.

نکته دستوری :

روزی و عقابی : ساده ( «ی» نکره است و در ساخت واژه، تأثیر ندارد) / پر و بال : مفعول

بیت 2 :

بر راستی بال، نظر کرد و چنین گفت                   امروز همه‌ی روی جهان، زیر پر ماست

معنی :

به راست بودن و بزرگ بودن بالش نگاه کرد و گفت : امروز بر همه‌ی جهان، مسلّط هستم.

آرایه‌ها :

بر و پر : جناس / جهان : مجازاً همه، موجودات جهان / زیر پر ماست : به کنایه، مسلّط هستم.

نکته دستوری :

راستی : مشتق ( «ی» مصدری : راست بودن) امروز : قدی زمان

بیت 3 :

بر اوج چو پرواز کنم از نظر خویش                       می‌بینم اگر ذرّه ای اندر تک دریاست

معنی :

زمانی که در اوج آسمان پرواز می‌کنم با نگاه تیز خود، تمام موجودات ریز را در ته دریا می‌بینم.

لغت :

نظر : نگاه / تک دریا : عمق دریا

آرایه‌ها :

اوج و تک : تضاد / تکرار «ر» : واج آرایی

بیت 4 :

ور بر سر خاشاک، یکی پشّه بجنبد                     جنبیدن آن پشه، عیان در نظر ماست

معنی :

اگر بر روی چوب و خار، پشّه ای تکان بخورد، من حرکت آن را به طور آشکار می‌بینم.

لغت :

خاشاک : خار و خس، چوب و علف خشک / عیان : آشکار / وز : مخفّف و اگر

آرایه‌ها :

بر و سر : جناس / تکرار پشّه / در این بیت اغراق وجود دارد.

* بجنبد و جنبیدن : هم خانواده

بیت 5 :

بسیار معنی کرد و ز تقدیر نترسید                      بنگر که از این چرخ جفا پیشه، چه برخاست

معنی :

بسیار مغرور شد و از سرنوشت نترسید، نگاه کن که این روزگار ستمکار چه بلایی بر سرش آورد.

لغت :

منی : غرور ورزیدن / تقدیر : سرنوشت، قسمت، فرمان خدا / چرخ : آسمان / جفا پیشه : ستمکار

آرایه‌ها :

منی کردن عقاب : تشخیص / چرخ : استعاره از آسمان و کنایه از روزگار / تکرار «چ»، «خ» و «ج» : واج آرایی

نکته دستوری :

منی : مشتق ( «ی» مصدری : من بودن) جفا پیشه : صفت مرکّب

بیت 6 :

ناگه ز کمینگاه یکی سخت کمانی                       تیری ز قضای بد، بگشاد بر او راست

معنی :

ناگهان، تیرانداز ماهری، تیری را طبق سرنوشت بد، از کمین گاهی، دقیق و مستقیم به سمت عقاب پرتاب کرد.

لغت : ناگه : ناگهان / سخت کمان : تیرانداز ماهر و زورمند / قضای بد : سرنوشت بد / راست : مستقیم و دقیق

آرایه‌ها :

سخت کمان : کنایه از تیرانداز ماهر / تکرار «گ» و «ک» : واج آرایی

نکته دستوری :

کمینگاه : مشتق / سخت کمان : صفت مرکّب / تیری : ساده ( «ی» نکره)

بیت 7 :

بر بال عقاب آمد آن تیر جگر دوز              وز اوج مر او را به سوی خاک فروکاست

معنی :

آن تیر کشنده به بال عقاب خورد و او را از آسمان به زمین انداخت.

لغت :

جگر دوز : کشنده / فروکاست : انداخت، افکند

آرایه‌ها :

جگر دوز : کنایه از کشنده / اوج و خاک : تضاد / خاک : مجازاً زمین

نکته دستوری :

جگر دوز : صفت مرکّب / فروکاست : فعل : پیشوندی

توجه :

«مر» معنی خاصّی ندارد و از ویژگی‌های سبک قدیم است و اغلب بر سر مفعول و متمم می‌آید.

بیت 8 :

بر خاک بیفتاد و بغلتید چو ماهی آن گاه، پر خویش گشود از چپ و از راست

معنی :

عقاب به زمین افتاد و مانند ماهی، بی قراری می‌کرد و هر دو بالش را به سمت چپ و راست باز کرد.

آرایه‌ها :

چو ماهی : تشبیه / چپ و راست : تضاد

نکته دستوری :

بیفتاد : ماضی ساده / از چپ و از راست : متمم قیدی

بیت 9 :

گفتا عجب است این که ز چوبّی و ز آهن             این تندی و تیزی و پریدن ز کجا خاست؟

معنی :

عقاب گفت : تعجّب می‌کنم این چوب و آهن با این همه سرعت و تیزی از کجا پرتاب شده است؟

آرایه‌ها :

چوب و آهن : مجازاً تیر و پیکان / تکرار «ی» در مصراع دوم : واج آرایی

نکته دستوری :

تندی، تیزی و پریدن : مشق / عجب : مسند / این در مصراع اوّل : نهاد

بیت 10 :

زی تیر نگه کرد و پر خویش بر او دید       گفتا ز که نالیم که از ماست که بر ماست

معنی :

عقاب به سوی تیر نگاه کرد و پر خود را در انتهای چوب تیر دید و گفت : از دست کسی نباید شکایت کرد، زیرا هر چه بر سر ما می‌رود به خاطر غرور و خود خواهی ماست.

لغت :

زی : به سوی

آرایه‌ها :

پر و بر : جناس / مصراع دوم : ضرب‌المثل / زی و زو : جناس

نکته دستوری :

زی : حرف اضافه و تیر : متمم / که ( = چه کسی) : ضمیر پرسشی و متمّم




طبقه بندی: درس ها و نکته های،
برچسب ها: شعر خوانی از ماست که بر ماست، ادبیات سوم راهنمایی،

  • خرید مسکن
  • آریس پیکس
  • وبلاگ شخصی
  • جاده ماز
  • شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic